میدان اسب‌دوانی قسطنطنیه (میدان هیپودروم)

بیشتر کسانی که بین مسجد آبی و ایاصوفیه قدم می‌زنند، بدون آنکه بدانند از روی یک میدان مسابقه‌ی باستانی عبور می‌کنند. میدان بلند و بازِ سلطان‌احمد هنوز طرح بیرونیِ استادیوم بیزانسی را حفظ کرده است؛ استادیومی که تا ۱۰۰٬۰۰۰ تماشاگر را در خود جا می‌داد. سه بنای یادبود هنوز بر خط میانی آن ایستاده‌اند و کهن‌ترین آن‌ها حدود ۳٬۵۰۰ سال قدمت دارد.

نکات کلیدی

نگاهی کوتاه به تاریخچه

حدود سال ۲۰۳ میلادی، امپراتور سپتیمیوس سوروس در این محل استادیومی ساخت و کنستانتین بزرگ وقتی در سال ۳۳۰ پایتخت را به اینجا منتقل کرد، آن را بزرگ‌تر کرد. این مکان هرگز صرفاً یک محل ورزشی نبود. «آبی‌ها» و «سبزها»، تیم‌های ارابه‌رانی آن، وزن سیاسی داشتند. در سال ۵۳۲ شورش‌های آن‌ها، که به شورش نیکا معروف است، نزدیک بود یوستینیانوس را سرنگون کند و بخش بزرگی از شهر، از جمله کلیسایی که پیش از ایاصوفیه کنونی آنجا بود، را به آتش کشید. وقتی این شورش درون استادیوم سرکوب شد، هزاران نفر کشته شدند. در سال ۱۲۰۴، جنگ صلیبی چهارم برنزهای آن را با خود برد، از جمله چهار اسبی که امروز در کلیسای سن‌مارکو در ونیز ایستاده‌اند. در دوران عثمانی، سکوهای نشیمن پیش‌تر برای مصالح ساختمانی کنده شده بودند و عرصه به میدان رژه‌ای با نام آت میدانی، یعنی میدان اسب، تبدیل شد.

جاذبه‌های برجسته

• obelisk تئودوسیوس. این ستون که در قرن ۱۵ پیش از میلاد برای فرعون توتموس سوم تراشیده شد، نخست در کارنَک مصر برپا بود. در سال ۳۹۰ میلادی امپراتور تئودوسیوس اول آن را اینجا برپا کرد. تنها بخش بالایی آن در جابه‌جایی سالم ماند. پایه‌ی مرمرین آن را با دقت نگاه کنید: در نقش‌برجسته‌های آن، امپراتور همراه خانواده‌اش در جایگاه سلطنتی دیده می‌شود و به مسابقات نگاه می‌کند.
• ستون مار. این ستون برنزی پیچ‌خورده پس از پیروزی یونانیان بر ایرانیان در نبرد پلاته در سال ۴۷۹ پیش از میلاد ریخته‌گری شد و تا زمانی که کنستانتین آن را به پایتخت تازه‌اش منتقل کرد، در معبد آپولون در دلفی بود. سرهای سه‌گانه‌ی مارها مدت‌ها پیش از میان رفته‌اند؛ یکی از آن‌ها اکنون در موزه‌های باستان‌شناسی استانبول است.
• obelisk دیواره‌دار. این یکی از قطعات سنگ خام ساخته شده و زمانی با صفحات برنزی آبکاری‌شده پوشیده بود. کنستانتین هفتم در قرن ۱۰ آن را بازسازی کرد و صلیبیون آن را غارت کردند.
• فواره‌ی آلمانی. این فواره‌ی هشت‌ضلعی گنبددار را امپراتور ویلهلم دوم به یادبود سفرش در سال ۱۸۹۸ اهدا کرد. تورهای پیاده‌روی معمولاً اینجا آغاز می‌شوند.
• اسفندونه. انتهای جنوبی منحنی استادیوم، به سمت دریای مرمره و زیر میدان، به شکل دیواری عظیم و طاقی‌شکل باقی مانده است.

بهترین زمان بازدید

صبح زود یا بعد از تاریکی هوا بیایید. پس از غروب، نورافکن‌ها مسجد آبی و obelisk‌ها را برجسته می‌کنند و میدان آرام‌تر است. در ماه رمضان، شب‌ها میدان با جمعیت جشن‌گونه و دکه‌های غذا پر می‌شود. بعدازظهرهای تابستان سایه‌ی کمی دارد.

تقریباً همه‌ی تورهای شهر قدیم از میدان عبور می‌کنند و راهنمایان خوب در پایه‌ی obelisk توقف می‌کنند تا نقش‌برجسته‌ها را توضیح دهند. تور گروهی صبحگاهی ما به ایاصوفیه، مسجد آبی و بازار بزرگ از همین‌جا، از فواره‌ی آلمانی، آغاز می‌شود و تور خصوصی شبانه‌ی ما از میدان روشن‌شده آغاز می‌شود و سپس به تکسیم و استقلال می‌رود.

نکات

• موزه‌ی هنرهای ترکی و اسلامی که در کاخ ۱۶ قرنی ابراهیم پاشا در ضلع غربی میدان قرار دارد، برای دیدن فرش‌هایش ارزش یک ساعت وقت گذاشتن را دارد.
• پشت بازار آراستا، در چند قدمی جنوب، موزه‌ی موزاییک‌های کاخ بزرگ قرار دارد که موزاییک‌های کف کاخ امپراتوری را نشان می‌دهد؛ کاخی که زمانی کنار هیپودروم بود.
• سیمیت و ذرت کبابی که در میدان فروخته می‌شود، از چند کوچه پایین‌تر گران‌تر است.
• اطراف فواره، افرادی که خود را «راهنما» معرفی می‌کنند و مجوز ندارند، به شما نزدیک می‌شوند. راهنمایان دارای مجوز کارت شناسایی رسمی همراه دارند.

راهنمای استانبول ما جاذبه‌های بیشتری از سلطان‌احمد را فهرست کرده است.

پرسش‌های متداول